*Η Πείνα της Κατοχής στην Ελλάδα (1941–1944) ήταν μεγάλος λιμός κατά τη διάρκεια της τριπλής κατοχής της χώρας από τις δυνάμεις του Άξονα και υπήρξε το αποτέλεσμα κυρίως των αυθαιρεσιών των κατακτητών. Τα περισσότερα θύματα ήταν στα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας. Ιδιαίτερα ο πρώτος κατοχικός χειμώνας του 1941–1942 υπήρξε ο πιο πολύνεκρος. Στην Αθήνα και στον Πειραιά, υπολογίζεται ότι οι νεκροί από τον λιμό έφτασαν τους 63.734, ενώ τα συνολικά θύματα σε όλη την Ελλάδα τους 100.000.[1] Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, οι κατοχικές δυνάμεις, Γερμανίας, Βουλγαρία, Ιταλίας (Τριπλή Κατοχή της Ελλάδας) προχώρησαν σε συστηματική καταλήστευση των κατεχόμενων χωρών, καθώς τις θεωρούσαν πηγή πρώτων υλών, τροφίμων και εργατικού δυναμικού.[2] Η Ελλάδα βίωσε ιδιαίτερα έντονα την άμετρη δραστηριότητα των κατακτητών με αποτέλεσμα να υποστηριχθεί αργότερα από τον ιστορικό Μαρκ Μαζάουερ ότι βίωσε τον χειρότερο λιμό από τους αρχαίους χρόνους. πηγή: Wikipedia

Σήμερα άν επισκεφθεί κανείς μια καρδιολογική κλινική θα διαπιστώσει πως είναι γεμάτη από ανθρώπους 40-50 ετών με στεφανιαία νόσο. Αν είχαμε την μηχανή του χρόνου να μας γυρίσει πίσω 30 χρόνια, ίσως να μην βρίσκαμε κανέναν άρρωστο με στεφανιαία νόσο. Εκείνα τα χρόνια θέριζε ο ρευματικός πυρετός και οι κλινικές ήταν γεμάτες από αρρώστους με βαλβιδοπάθειες. Σιγά σιγά η σωτήρια ανακάλυψη του James Flemming, η Πενικιλίνη άρχισε να εξαφανίζει τον ρευματικό πυρετό και παράλληλα άρχιζαν να αυξάνουν τα εμφράγματα. Στις αρχές του αιώνα ο όρος "στεφανιαία νόσος" δεν υπήρχε στην ιατρική βιβλιογραφία. Η άνοδος του βιοτικού επιπέδου μαζί με την εφαρμογή των κανόνων υγιεινής εξαφάνισαν πολλές από τις μάστιγες της ανθρωπότητας. Η βελτίωση της διατροφής όμως μαζί με τον σύγχρονο τρόπο ζωής γέννησε καινούρια προβλήματα. Στην χώρα μας σε σχέση με την Δύση άργησαν να φανούνε αλλά τώρα μας ταλαιπωρούν και μάλιστα πολύ έντονα. Η εγκατάλειψη της παραδοσιακής ελληνικής κουζίνας και η υιοθέτηση δίαιτας αγγλοσαξονικού τύπου, με πολλά λιπαρά ζωικής προέλευσης είναι αιτία που οι καρδιολογικές μας κλινικές είναι γεμάτες από στεφανιαίους αρρώστους. Είναι γνωστό πια σε όλους ότι οι μεγάλοι παράγοντες κινδύνου για την στεφανιαία νόσο είναι: η υπερχοληστερολαιμία ( τιμή χοληστερίνης στο αίμα πάνω από 200 mg/dl), η υπέρταση (κοινώς η υψηλή πίεση), το κάπνισμα, η χαμηλή HDL- χοληστερόλη (η λεγόμενη καλή χοληστερίνη), και δυστυχώς για τους άνδρες το άρρεν φύλο. Εκτός από αυτούς υπάρχουν και άλλοι όπως η παχυσαρκία, η καθιστική ζωή, ο σακχαρώδης διαβήτης και ο τύπος της προσωπικότητας. Να σημειωθεί ότι για κάθε πτώση της χοληστερίνης κατά 1% μειώνεται ο (στατιστικός) κίνδυνος για στεφανιαία νόσο κατά 2%. Είναι λοιπόν επιτακτική ανάγκη να περιοριστούν αυτοί οι παράγοντες κινδύνου στο ελάχιστο. Σήμερα σχεδόν όλοι αυτοί παράγοντες ελέγχονται. Το κάπνισμα όποιος θέλει το κόβει, η υπέρταση με τα σύγχρονα αντιυπερτασικά ρυθμίζεται, το λιπιδαιμικό προφίλ με την κατάλληλη δίαιτα και φάρμακα μεταβάλλεται, το μόνο που δεν μπορούν οι άνδρες είναι να αλλάξουν το φύλο τους. Γι' αυτό οι άνδρες θα πρέπει να είναι πιο προσεκτικοί, οι δε γυναίκες να ξέρουν πως η προστασία της φύσης διαρκεί όσο έχουν έμμηνο ρύση μετά εξισώνονται με τους άνδρες. Το ελληνικό έθνος που επέζησε αιώνες με λίγο λάδι, ψωμί και κρασί κινδυνεύει τώρα από την καλοπέραση. Θυμάμαι την γιαγιά μου που έλεγε πως οι τάδε πέθαναν στην κατοχή γιατί δεν είχαν λάδι, ενώ οι δείνα επέζησαν γιατί είχαν. Τότε μικρός δεν το καταλάβαινα πόσο δίκιο είχε. Σήμερα αν ζούσε η γιαγιά μου θα της έλεγα: "οι τάδε πέθαναν γιατί δεν το χρησιμοποιούσαν ενώ το είχαν το ελαιόλαδο άφθονο". Είναι αλήθεια ότι η κατανάλωση του ελαιολάδου μειώθηκε τα τελευταία χρόνια με αποτέλεσμα η τιμή του να πέσει και να αρχίσει να γίνεται προβληματική η καλλιέργεια της ελιάς. Αυτό οφείλεται κατά μεγάλο μέρος στην πλύση εγκεφάλου που μας έκαναν οι μεγάλες χημικές εταιρείες και σε ένα ποσοστό είμαστε υπεύθυνοι και εμείς οι ιατροί. Είναι γνωστό ότι τα ζωικά λιπαρά ή αλλιώς αυτά που περιέχουν κεκορεσμένα λιπαρά οξέα προάγουν την αθηρωμάτωση των αγγείων. Δηλαδή με απλά λόγια το φράξιμο των αγγείων και ιδίως των στεφανιαίων της καρδιάς με αποτέλεσμα το γνωστό σε όλους έμφραγμα του μυοκαρδίου. Ως αντίδοτο σε αυτό προτάθηκε η χρήση των λεγομένων πολυακορέστων λιπαρών οξέων που φέρονται συνοπτικά ως σπορέλαια. Κύριοι εκπρόσωποι των σπορέλαιων είναι το καλαμποκέλαιο, το σογιέλαιο, φυστικέλαιο, ηλιέλαιο κά. Όμως λύθηκε το πρόβλημα με την χρήση των σπορέλαιων; όχι. Μάλλον μπλέχτηκε περισσότερο. Η μεν δράση τους στην μείωση της ολικής χοληστερόλης είναι τεκμηριωμένη αλλά η μείωση παράλληλα και της HDL-χοληστερόλης (αυτής που λέμε καλή χοληστερίνη) αντιστρατεύεται αυτή την καλή δράση. Η υποχοληστερολαιμική τους δράση προβλήθηκε από τις χημικές βιομηχανίες ως πανάκεια. Όμως δεν είναι ικανό και αναγκαίο ένα λάδι για να χαρακτηριστεί υγιεινό να ρίχνει μόνο την χοληστερίνη όπως θα δούμε παρακάτω. Χρειάζεται επίσης να μην παρουσιάζει παρενέργειες όπως μείωση της αντίστασης του οργανισμού ή τάση για καρκινογένεση, που δυστυχώς παρουσιάζουν τα σπορέλαια. Μερικές φορές ακούμε να λένε "αυτός δεν είχε χοληστερίνη, γιατί έπαθε έμφραγμα;" ή πάλι "έχει πάνω από 400 χοληστερίνη και δεν παθαίνει τίποτα". Εδώ πρέπει να γίνει μια διευκρίνιση μιλάμε πάντα για στατιστικούς κινδύνους και η εξήγηση του φαινομένου που είναι και κόλαφος για τα σπορέλαια παρατίθεται στην επομένη παράγραφο. Από την δεκαετία του 50 ένας Σουηδός ερευνητής μελετώντας ανθρώπινες αορτές παρατήρησε πως μερικοί άνθρωποι ενώ είχαν υψηλή χοληστερόλη δεν είχαν αντίστοιχη αθηρωμάτωση και αντίθετα άνθρωποι με χαμηλή χοληστερόλη είχαν αθηρωμάτωση. Μελετώντας αυτό το παράδοξο βρήκε ότι το κοινό στοιχείο που περιείχαν οι αορτές με την αθηρωμάτωση ήταν η μεγάλη περιεκτικότητα σε υπεροξειδωμένα λιπαρά οξέα. Το εύρημα αυτό την δεκαετία του 50 δεν μπόρεσε να αξιολογηθεί γιατί η ανοσολογία ήταν ακόμη στα σπάργανα. Σήμερα ξέρουμε ότι πραγματικά υπεύθυνες για την αθηρωμάτωση είναι οι "τροποποιημένες LDL" που ακριβώς περιέχουν αυτά τα υπεροξειδωμένα λιπαρά οξέα. Και εδώ είναι η μεγάλη υπεροχή του ελαιολάδου (παρθένου). Το παρθένο λάδι περιέχει φυσικές αντιοξειδωτικές ουσίες όπως είναι η Βιταμίνη Ε που εμποδίζει την υπεροξείδωση των λιπαρών οξέων, αντίθετα τα σπορέλαια ενώ ρίχνουν την ολική χοληστερόλη προάγουν την υπεροξείδωση και έτσι η προστασία τους έναντι της αθηρωμάτωσης μειώνεται. Δεν είναι τυχαίο ότι οι λαοί της μεσογείου που το χρησιμοποιούν χιλιάδες χρόνια δεν ήξεραν τι πάει να πει έμφραγμα.

Παν. Β. Φάκλαρης καθηγητής κλασικής αρχαιολογίας Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Η ελιά και το λάδι στην αρχαία Ελλάδα. Ομιλία για τις γιορτές ελιάς 1997 Άστρος Κυνουρίας Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε την 31 Ιανουαρίου 1999 στην εφημερίδα "ΤΟ ΒΗΜΑ" και είναι ευγενική παραχώρηση του στην τοποθεσία αυτή H εξέταση των αρχαιολογικών στοιχείων που αφορούν τη χρήση και τη σημασία της ελιάς στην αρχαιότητα επιβεβαιώνει ότι αυτή αποτελούσε ένα από τα χρησιμότερα και πιο αγαπητά δένδρα των Ελλήνων, λόγω της ιερότητός της, της οικονομικής σημασίας της και των ποικίλων χρήσεων των προϊόντων της στην καθημερινή και στη θρησκευτική ζωή. Παλαιότερα είχε υποστηριχθεί εσφαλμένα ότι η καλλιέργειά της μεταφέρθηκε στην Ελλάδα από την Παλαιστίνη. Νεότερα στοιχεία που προέκυψαν από ανάλυση γύρης μαρτυρούν την παρουσία της στον ελλαδικά χώρο από τη νεολιθική εποχή. Συστηματική καλλιέργειά της πιστοποιήθηκε και στη μυκηναϊκή περίοδο σε διάφορα σημεία της Ελλάδας. Αλλά και οι πινακίδες της Γραμμικής Β΄ από τα αρχεία των ανακτόρων Κνωσού, Πύλου και Μυκηνών μαρτυρούν την οικονομική σημασία της κατά τον 14ο και τον 13ο αι. π.Χ. Στην Κνωσό και στις Αρχάνες βρέθηκαν μέσα σε αγγεία κουκούτσια από ελιές, ενώ στη Ζάκρο βρέθηκαν ολόκληρες ελιές με τη σάρκα τους, που χρονολογούνται περί το 1450 π.Χ. Επίσης κουκούτσια ελιάς βρέθηκαν σε τάφους της Μεσαράς, ενώ σε άλλα σημεία της Κρήτης βρέθηκαν ελαιοπιεστήρια υστερομυκηναϊκής ΙΙ και ΙΙΙ περιόδου (1450 - 1200 π.Χ.). Ελιές απεικονίζονται και σε έργα τέχνης της εποχής αυτής. Μια τοιχογραφία του ανακτόρου της Κνωσού του l6ου αι. π.Χ. αποτελεί θαυμάσια απεικόνιση ελαιώνα, ενώ τα χρυσά ποτήρια από τον μυκηναϊκό τάφο του Βαφειού Λακωνίας (l6ος αι. π.Χ.) κοσμούνται με παράσταση ελαιοδένδρων. Τι αναφέρει η μυθολογία Σύμφωνα με τη μυθολογία την ελιά έφερε στους Έλληνες η Αθηνά, η οποία δίδαξε και την καλλιέργειά της. Είναι χαρακτηριστικό το γνωστό επεισόδιο της φιλονικίας της Αθηνάς με τον Ποσειδώνα για το όνομα της Αθήνας. Στην Ακρόπολη υπήρχε η ιερή ελιά της Αθηνάς, η πρώτη ελιά που η Θεά χάρισε στους Έλληνες, και στην Ακαδημία οι 12 ιερές ελιές, οι μορίαι, και ο ιερός ελαιώνας από τον οποίο προερχόταν το λάδι που δινόταν ως έπαθλο στους νικητές των Παναθηναίων. Ενδεικτικό της σημασίας της ελιάς για την Αθήνα είναι ότι οι Αθηναίοι στα νομίσματά τους απεικόνιζαν την Αθηνά με στεφάνι ελιάς στο κράνος της και έναν αμφορέα με λάδι ή κλαδί ελιάς. Μια άλλη παράδοση αναφέρει ότι ο Ηρακλής (του οποίου το ρόπαλο ήταν από αγριελιά) έφερε βλαστάρι ελιάς από τη χώρα των Υπερβορείων (μυθικός λαός που οι Έλληνες πίστευαν ότι κατοικούσε πέρα από τον Βορρά ή κατά άλλη ερμηνεία στον ουρανό) και το φύτεψε στην Ολυμπία. Με τα κλαδιά του κοτίνου, της αγριελιάς αυτής, στεφανώνονταν οι ολυμπιονίκες. Με κλάδους ελιάς ήταν στεφανωμένο και το χρυσελεφάντινο άγαλμα τού Διός στην Ολυμπία, έργο του Φειδία, ένα από τα επτά θαύματα τού αρχαίου κόσμου. Το λάδι ως αιτία πολέμου Το λάδι αποτελούσε σημαντικότατο παράγοντα της αρχαίας ελληνικής οικονομίας. Οι Σπαρτιάτες εισβάλλοντας στην Αττική κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο κατέστρεψαν τους ελαιώνες της, αλλά και οι Αθηναίοι με τον Περικλή έκοψαν τα ελαιόδενδρα των πεδιάδων της Κυνουρίας και της Αργολίδος. Οι αρχαίες πηγές αναφέρουν αρκετές παρόμοιες περιπτώσεις, κατά τις οποίες ο εχθρικός Στρατός με την καταστροφή των ελαιοδένδρων έπληττε την οικονομία του τόπου για πολλά χρόνια έως ότου ξανααναπτυχθεί ο ελαιώνας. Κάποιες φορές η μεγάλη παραγωγή λαδιού δεν ήταν ευλογία για τον τόπο. Στην περίπτωση της Θυρεάτιδος ο πλούτος της πεδιάδας στο λάδι φαίνεται ότι αποτέλεσε μία από τις αιτίες συγκρούσεων μεταξύ Σπάρτης και ’ργους επί εννέα αιώνες. Το πλεόνασμα της παραγωγής αποθηκευόταν σε μεγάλους πήλινους πίθους ή διακινούνταν μέσω χερσαίου και θαλασσίου εμπορικού δικτύου, με κύριο προορισμό την αγορά του Ευξείνου Πόντου. Για τη χερσαία μεταφορά του, χρησιμοποιούσαν ασκούς φορτωμένους σε υποζύγια, ενώ για τη θαλάσσια το συσκεύαζαν σε οξυπύθμενους αμφορείς. Φημισμένο ήταν το ανοιχτόχρωμο λάδι της Σάμου και των Θουρίων της Μεγάλης Ελλάδας. Σε κακές χρονιές όμως οι περιοχές που παρήγαν λάδι όχι μόνο δεν είχαν πλεόνασμα να εμπορευτούν, αλλά υπήρχε τόση έλλειψη, ώστε θεωρούσαν ευτυχές το να βρουν λάδι στην αγορά για την κάλυψη των αναγκών τους. Σε ψήφισμα του 2ου αι. π.Χ. οι Αθηναίοι τίμησαν έναν έμπορο λαδιού που είχε σταθμεύσει στον Πειραιά, γιατί δέχθηκε να πουλήσει σ' αυτούς το φορτίο των 56.000 λίτρων λαδιού που προόριζε αρχικά για τον Βόσπορο. Διατροφή και υγιεινή Το λάδι αποτελούσε από την αρχαιότητα βασικό στοιχείο της ελληνικής διατροφής. Τρεις ήταν οι ποιότητες λαδιού. Ωμοτριβές ή ομφάκινον ονομαζόταν το αρίστης ποιότητας και εξαγόταν από ελιές αγουρωπές, χωρίς ξεθέρμισμα. Το δεύτερον γεύματος ήταν το καλής ποιότητας λάδι. Χυδαίον έλαιον χαρακτήριζαν το κατώτερης ποιότητας λάδι από ελιές υπερώριμες ή χτυπημένες. Το λάδι εκτός από βασική τροφή αποτελούσε απαραίτητη καύσιμη ύλη για φωτισμό, αφού με λάδι έκαιγαν οι λύχνοι. Αυτή η χρήση του επιβιώνει σήμερα στα καντήλια. Διαδεδομένη επίσης ήταν η χρήση του στη σωματική υγιεινή. Επάλειψη του σώματος με λάδι προστάτευε από τον ήλιο ή το ψύχος. Μετά το λουτρά γινόταν επάλειψη του σώματος και της κόμης με αρωματικό λάδι, καθώς αυτό ήταν το βασικό συστατικό πολλών αρωμάτων. Η παραγωγή αρωματικού λαδιού στην Ελλάδα μαρτυρείται στη μυκηναϊκή εποχή από τις πινακίδες Γραμμικής Β΄ της Πύλου. Επίσης ο Θεόφραστος στο έργο του Περί Οσμών και ο Διοσκουρίδης σώζουν πληροφορίες για τα υλικά και τις συνταγές παραγωγής αρωματικού λαδιού. Θεραπευτικές ιδιότητες Το λάδι χρησιμοποιούνταν στην αρχαιότητα και για τις θεραπευτικές ιδιότητές του. Στον Ιπποκράτειο Κώδικα αναφέρονται περισσότερες από 60 φαρμακευτικές χρήσεις του. Ήταν κατάλληλο για τη θεραπεία δερματικών παθήσεων, ως επουλωτικό και αντισηπτικό σε τραύματα, εγκαύματα και γυναικολογικές ασθένειες. Πιθανόν χρησίμευε και ως μέσον αντισύλληψης. Επίσης το χρησιμοποιούσαν ως εμετικό αλλά και για προβλήματα των αφτιών. Ως τροφή βοηθούσε την αντιμετώπιση καρδιακών παθήσεων. Εκτός από το λάδι, για τις θεραπευτικές τους ιδιότητες χρησιμοποιούσαν και τα φύλλα και άνθη της ελιάς από τα οποία παρασκεύαζαν αφέψημα πού το χρησιμοποιούσαν ως κολλύριο, για την αντιμετώπιση της φλόγωσης των ούλων και τού έλκους του στομάχου. Το λάδι χρησιμοποιούνταν επίσης και ως λιπαντικό, π.χ. σε μετάλλινους μηχανισμούς ή ξύλινα εξαρτήματα. Για τη συντήρηση του ελεφαντοστού, του δέρματος και του μετάλλού χρησιμοποιούσαν αλοιφή με βάση το λάδι. Η συντήρηση του. χρυσελεφάντινου αγάλματος του Διός στην Ολυμπία, σύμφωνα με πληροφορίες των πηγών, γινόταν με λάδι. Οι ποικιλίες της ελιάς Ποικίλες ήταν οι χρήσεις του λαδιού για θρησκευτικούς σκοπούς. Με λάδι έκαναν σπονδές στους βωμούς, άλειφαν επιτύμβιες στήλες ή έσπενδαν πάνω σε ιερές πέτρες. H αρχαία χρήση του λαδιού και του κρασιού στην ταφική τελετουργία έχει διατηρηθεί και στη χριστιανική θρησκεία. Οι βρώσιμες ελιές αποτελούσαν βασικά στοιχείο της διατροφής, κυρίως όσων γευμάτιζαν εκτός σπιτιού εργαζόμενοι στην ύπαιθρο, σε ταξίδια, ή σε εκστρατείες. Οι ελιές προσφέρονται για τέτοια χρήση αφού μεταφέρονται εύκολα, δεν αλλοιώνονται και έχουν μεγάλη θρεπτική αξία. Σε διάφορες ανασκαφές έχουν βρεθεί κουκούτσια από ελιές που αποτελούν τροφικά κατάλοιπα. Οι αρχαίοι συγγραφείς σώζουν πληροφορίες για τη μεγάλη ποικιλία βρώσιμων ελιών. Θλασταί ελαίαι ήταν πιθανόν οι τσακιστές μαύρες ελιές, οι οποίες αναφέρεται ότι ήταν εύπεπτες. Κολυμβάδες ονομάζονταν οι ελιές που έπλεαν σε άλμη. Η κατανάλωσή τους ήταν διαδεδομένη. Οι αλμάδες ήταν παραπλήσια ποικιλία με τις προηγούμενες. Ίσως πρόκειται για κολυμβάδες στο πρώτο στάδιο της επεξεργασίας τους με αλάτι. Γογγύλαι ονομάζονταν οι σφαιρικές ελιές, πιθανόν οι σημερινές καρυδοελιές. Δρυπετείς ήταν οι υπερώριμες ζαρωμένες ελιές, οι οποίες καταναλώνονταν χωρίς επεξεργασία. Οι μέλαιναι αναφέρεται από τον Αθήναιο ότι ήταν δύσπεπτες. Οι πιτυρίδαι ήταν μικρές, είχαν το χρώμα του πίτουρου και συλλέγονταν προτού ωριμάσουν. Οι στεμφυλίδες ήταν μαύρες ελιές από τις οποίες γινόταν το στέμφυλον, πολτός από τριμμένες ελιές, ο οποίος μαζί με μυρωδικά, λάδι και ξίδι έκανε το επίτυρον, το οποίο προφανώς καταναλωνόταν με τυρί. Η επεξεργασία μερικών ειδών ελιών για κατανάλωση δεν διέφερε από τη σημερινή. Μετά το ξεπίκρισμα με νερό και αλάτι παρέμεναν μερικές ώρες στο ξίδι και τελικά αποθηκεύονταν μέσα σε λάδι. Για αλλά είδη, αντίθετα, χρησιμοποιούσαν υλικά που είναι ασυνήθιστα για τη σημερινή πρακτική, δηλαδή μετά το ξεπίκρισμα αναφέρεται ότι τις έβαζαν σε ξίδι, βρασμένο κρασί και μέλι, προσθέτοντας διάφορα μυρωδικά, μάραθο, κύμινο, απήγανο, μέντα, κορίανδρο. Το ξύλο και τα κλαδιά Εκτός από το λάδι και τις ελιές, το ξύλο της ελιάς χρησιμοποιούνταν ως καύσιμη ύλη, για ξυλοδεσιές στην αρχιτεκτονική, για εμπόλια στη σύνδεση κιόνων, για στειλεούς αγροτικών και άλλων εργαλείων, αλλά και για την κατασκευή ξοάνων θεών και άλλων ξύλινων αγαλμάτων. Τα φύλλα και οι κλάδοι της ελιάς χρησιμοποιούνταν για στρώματα. Σε τέσσερις τάφους των Φερών του τέλους του 5ου αι. π.Χ., στους οποίους σώθηκαν πολλά οργανικά αντικείμενα, οι νεκροί είχαν τοποθετηθεί σε παχύ στρώμα από κλώνους ελιάς. Προφανώς αυτά συνέβαινε και σε άλλους τάφους στους οποίους τα οργανικά υλικά δεν διατηρήθηκαν. Στις Συρακούσες, σε περιπτώσεις ψηφοφορίας για εξοστρακισμό, το όνομα αυτού που ήθελαν να εξοριστεί γραφόταν με μελάνι πάνω σε φύλλα ελιάς (πεταλισμός). Σε κάποιες περιπτώσεις οστρακισμού, με φύλλα ελιάς ψήφιζαν και στη Βουλή των Αθηνών (εκφυλλοφορία). Είναι επομένως σαφές ότι η ελιά - για το λάδι, τις βρώσιμες ελιές, το ξύλο ακόμη και τα φύλλα της - είχε κυρίαρχη παρουσία στην ιδιωτική και δημόσια ζωή των Ελλήνων. Αλλά και η ελληνική ύπαιθρος στην οποία κυριαρχούσαν τα ελαιόδενδρα αποτελούσε το θαυμάσιο σκηνικό της ζωής τους, το οποίο αναμφισβήτητα επέδρασε στην απέριττη και αρμονική αισθητική που ανέπτυξαν. Αυτή η εποχή του έτους είναι η εποχή συγκομιδής τού καρπού, κατά την οποία ο πληθυσμός της ελληνικής υπαίθρου εργάζεται σκληρά στους ελαιώνες, όπως και οι πρόγονοί του από την αρχαιότητα ως σήμερα, θερμαίνοντας τις ψυχρές ημέρες με τις φωνές τους, τους ήχους των ραβδιών και των πριονιών και την ασταμάτητη μουσική του πολύτιμου καρπού που πέφτει στα πανιά.

Αναλυτικά τα πλεονεκτήματα του ελαιολάδου είναι τα εξής: Το ελαιόλαδο παρασκευάζεται με καθαρά μηχανικούς τρόπους με έκθλιψη και με νερό. Δεν χρησιμοποιούνται σε καμιά φάση της παραγωγής του χημικά μέσα, όπως γίνεται με τα σπορέλαια και είναι εύκολο να παρακολουθήσετε την διαδικασία παραγωγής. Είναι ελληνικό προϊόν. Είναι το μοναδικό μονοακόρεστο λάδι, δεν ρίχνει την καλή χοληστερίνη, δεν ανεβάζει την κακή χοληστερίνη, και περιέχει όλα τα απαραίτητα λιπαρά οξέα που δεν μπορεί ο οργανισμός να συνθέσει. Περιέχει φυσικές αντιοξειδωτικές ουσίες (τοκοφερόλες) που εμποδίζουν την υπεροξείδωση των λιπαρών οξέων και έτσι προστατεύει πραγματικά από την αθηρωμάτωση. Δεν προκαλεί χολολιθίαση σε αντίθεση με τα σπορέλαια. Το ελαιόλαδο μειώνει λιγότερο την πίεση του κατώτερου οισοφαγικού σφιγκτήρα από τα σπορέλαια και τα ζωικά λίπη, και διέρχεται ταχύτερα από το στομάχι. Δηλαδή δεν προκαλεί “ανακαψίλες” “ξινίλες” και άλλα δυσπεπτικά ενοχλήματα. Βοηθά στην καλή λειτουργία του παγκρέατος. Βοηθά στην καλή λειτουργία του παχέος εντέρου. Αντέχει στο τηγάνισμα στους 200 βαθμούς για 2 ώρες. Πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι το ελαιόλαδο είναι συνώνυμο της καλής υγείας.

7,5-20%

0,3-3,5%

0,5-5%

55-83%

3,5-21%

0,01-1,5%

kεκορεσμένο

κεκορεσμένο

κεκορεσμένο

μονοακόρεστο

πολυακόρεστο

πολυακόρεστο

Παλμιτικό οξύ

Παλμιτελαϊκό οξύ

στεατικό οξύ

ελαϊκό οξύ

λινελαϊκό οξύ

λινολενικό οξύ

Οι παρακάτω πίνακες που δημοσιεύουμε είναι ερευνητική εργασία του φίλου και συμπατριώτη μας Χημικού κ. Κωνσταντίνου Μπέρκου+ τον οποίο ευχαριστώ από την θέση αυτή (όπου κι αν ευρίσκεται πια).

Επεξήγηση επιστημονικών όρων Σημείωση: το άρθρο αυτό γράφτηκε πριν από 25 χρόνια. Πιθανόν να έχουν αλλάξει μερικά πράγματα, η ουσία όμως παραμένει το ελαιόλαδο είναι αναντικατάστο. • Σύμφωνα με τα διεθνώς παραδεκτά δεν υπάρχουν φυσιολογικές τιμές στα λιπίδια αλλά μόνο "επιθυμητές". Έτσι σύμφωνα με τις τρέχουσες απόψεις λέμε για την ολική χοληστερόλη ότι κάτω από το 150mg/dl είναι επιθυμητές τιμές. Πρόσφατα οι ασφαλιστικές εταιρείες επεχείρισαν να κατεβάσουν τα επίπεδα αυτά κάτω του 130mg/dl, συνάντησαν σφοδρή αντίδραση από την ιατρική κοινότητα… • Χοληστερίνη και χοληστερόλη είναι το ίδιο. • HDL-χοληστερόλη:Αυτή είναι η λεγομένη καλή χοληστερόλη και πρέπει να είναι πάνω από 35 mg/dl. Με απλά λόγια χρησιμεύει στην απομάκρυνση από το αίμα της κακής χοληστερόλης. Ανεβαίνει με την διακοπή του καπνίμσατος, την άθληση και τα ιχθυέλαια. • Ας με συγχωρέσουν οι φιλόλογοι μας για την χρήση του όρου προφίλ. Λιπιδαιμικό προφίλ λέμε τις τιμές των 4 λιπιδίων α) Ολική χοληστερόλη. β) HDL- χοληστερόλη (καλή χοληστερίνη). γ) τα Τριγλυκερίδια. δ) LDL- χοληστερόλη (κακή χοληστερίνη). Από αυτά μετρήσιμα είναι τα α,β και γ. Το δ η λεγόμενη κακή χοληστερίνη LDL είναι μέγεθος υπολογιζόμενο από τα 3 προηγούμενα βάσει του τύπου LDL=(Ολική χοληστερόλη) - (τριγλυκερίδια/5 ή 6 +HDL). Η ακριβής μέτρηση γίνεται μόνο σε όσα εργαστήρια διαθέτουν υπερφυγόκεντρο (Δημόκριτος, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών κά.). Συνεπώς θα πρέπει πάντοτε να ζητάμε να μας μετράνε συγχρόνως το α,β, και γ. Η Lp(a) η ομοκυστεΐνη κλπ εκφεύγουν του σκοπού αυτού του άρθρου, το οποίο προορίζεται για “λαϊκούς” και όχι ιατρούς. • Αορτή: είναι το μεγάλο αγγείο (αρτηρία) που βγαίνει από την καρδιά. • Αθηρωμάτωση: με απλά λόγια το φράξιμο των αγγείων που οδηγεί σε μείωση ή και διακοπή της ροής του αίματος. • Υπεροξείδωση: η έννοια αυτή εκφεύγει του σκοπού του άρθρου αυτού.